اخبار > تاثیر مسئولیت پذیری خدمت سربازی بر سربازان در جامعه
 


  چاپ        ارسال به دوست

تاثیر مسئولیت پذیری خدمت سربازی بر سربازان در جامعه

نویسنده: ستوان سوم حسین عمرانی / ارسالی از معاونت عمومی وظیفه عمومی خراسان شمالی چکیده: خدمت مقدس سربازی در ایران اسلامی از اهمیت بسزایی برخوردار بوده و عشق به میهن و وطن پرستی را می توان در جای جای کشور احساس کرد.دفاع از خاک میهن توسط سربازان در دوران هشت ساله دفاع مقدس نقطه عطفی درتاریخ ایران و جهان بوده و خواهد بود و این امر نشانگر احساس مسئولیت تک تک دلیر مردان دوران به ارزشهای دینی ، خاک میهن ،ناموس و... می باشد.در این مقاله سعی ما بر آن بوده تا احساس مسئولیت سربازان نسبت به موارد مهم و تأثیر گذار در ساخت دورانی موفق را بیان نمائیم. مقدمه: از نظر اسلام خداوند متعال در برابر هر نعمتی مسئولیتی را بر عهده انسان قرار داده و به میزان مسئولیت نیز از انسان بازخواست خواهد نمود{1}.مهم آن است که مسئولیت ها را به خوبی بشناسیم.انسان موجودی رها شده نیست تا همانند حیوانات تمام همتش پر کردن شکم باشد و خود را در برابر هیچکس پاسخگو نداند،بلکه تفاوت انسان با سایر موجودات افزون بر عقل و خرد وظائفی است که توسط آفریننده انسان برای او وضع شده است تا با عمل به آنها سعادت دنیا و آخرت را بدست آورد. حس مسئولیت گاه در برابر خود انسان است که تقوا و ترس از خدا بارزترین نمونه آن است .تقوا،احساس مسئولیت از درون را افزایش می دهد و انسان با تقوا همواره یک پلیس معنوی را درون جان خودحاضر می بیند. به همین خاطر در خلوت و تنهایی همانند زمانی که در نظر دیگران است ،در انجام تعهدات و مسئولیت های خویش کوتاهی نمی کند و در همه حال خدا را شاهد بر اعمال خویش می داند و گاه در برابر افراد و محیط پیرامون خویش است که بر برخی از آنها اشاره می کنیم: اقسام احساس مسئولیت 1-حس مسئولیت پذیری نسبت به خانواده 2-حس مسئولیت پذیری نسبت به والدین 3-حس مسئولیت پذیری نسبت به کار و شغل 4- حس مسئولیت پذیری نسبت به افراد جامعه 5- حس مسئولیت نسبت به نیازمندان جامعه 6- حس مسئولیت نسبت به نظام های سلطه گر و مستکبر حس مسئولیت پذیری نسبت به خانواده در فرهنگ اسلام خانواده کانون مقدسی است. در این دین تمامی اعضای خانواده بخصوص همسران در برابر یکدیگر مسئول و موظف به رعایت آن می باشند.گر چه مسئولیت های تک تک اعضای خانواده نسبت به یکدیگر پر شمار است اما مسئولیت مردان بیشتر از سایر اعضای خانواده است. چراکه مدیریت خانواده با مرد است{2} و او وظیفه دارد با کردار و رفتار خویش مهرورزی را در خانواده گسترش دهد و با خدمت به زن{3} و مهربانی با اعضای خانواده{4} محیطی آرام را برای آنان فراهم آورد. رسول خدا(ص)می فرماید:برادرم جبرئیل برایم خبر می آورد و همیشه مرا به محبت به زنان سفارش می نمود تا آنجا که من گمان کردم که مرد نباید به همسرش اف بگوید.{5} اهمیت این مهر ورزی تا جایی است که پیامبرخدا(ص)می فرماید: نشستن مرد در کنار خانواده اش نزد خداوند متعال دوست داشتنی تر از اعتکاف در این مسجد است.{6} مهر ورزی مرد در خانه باعث خواهد شد تا مسئولیت هدایت خانواده را نیز به خوبی عهده دار شود.قرآن کریم به همه مومنان خطاب می کند که : ای اکسانی که ایمان آورده اید خود و خانواده خویش را از آتشی که هیزم آن انسان ها و سنگ هاست نگه دارید{ 7}سوره تحریم آیه6. در این آیه شریف تعبیر به قوا(نگه دارید)اشاره به این است که اگر آنها را به حال خود رها کنید خواه ناخواه به سوی آتش دوزخ پیش می روندشما هستید که باید آنها را از سقوط در آتش دوزخ حفظ کنید.گرچه اسلام بر امر به معروف و نهی از منکر سفارش بسیاری نموده است اما از آیه فوق به خوبی استفاده می شود که انسان در مقابل همسر و فرزندان خویش مسئولیت سنگین تری دارد موظف است تا آنجا که میتواند در تعلیم و تربیت آنان بکوشد ، آنها را از گناه باز دارد و به نیکی ها دعوت نماید نه اینکه تنها به تغذیه جسم آنها بسنده کند. در حدیثی می خوانیم هنگامی که آیه ((قوا انفسکم و اهلیکم ناراً)) نازل شد یکی از یاران پیامبر(ص)پرسید چگونه خانواده خود را از آتش حفظ کنیم ؟فرمود:آنها را امر به معروف و نهی از منکر کن اگر از توپذیرا شوند آنها را از آتش دوزخ حفظ کرده ای و اگر نپذیرفتند وظیفه خود راانجام داده ای{8} مهمتر اینکه مادر نیز در این زمینه مسئولیت سنگینی بر عهده دارد چنانکه رسول خدا(ص)می فرماید:هر یک از شما به گونه ای سرپرست است...مرد سرپرست خانواده خویش است ودرباره آنها از او بازخواست می شود و زن نیز سرپرست خانه ،شوهر و فرزندان اوست و درباره آنها از او سوال خواهد شد.{9} قدر پدر و مادر خود را بیشتر بدانیم حس مسئولیت پذیری نسبت به والدین: قرآن کریم پس از امر به عبادت خداوند متعال تمام انسان ها را به احسان به والدین فرمان می دهد،فرمانی که اطاعت از آن عین عبادت و بندگی خدا و سرپیچی از آن معصیت و موجب عذاب در روز قیامت است{10} مردی از رسول خدا(ص) پرسید:حق پدر و مادر بر فرزند چیست؟فرمود:هما جنتک و نارک{11} :آن دو ، بهشت و جهنم تو هستند.یعنی احسان به آنان و رعایت حقوقشان باعث داخل شدن در بهشت و رعایت احترام و حقوق آنان باعث ورود به آتش جهنم است. ممکن است سوال شود نیکی به پدر و مادر در زمانی که وضع مالی مناسبی دارند چگونه است؟پاسخ این است: اولاً در آیه شریفه سخنی از احسان به پدر و مادر فقیر نیست و ثانیاًشخصی چنین پرسشی را از امام صادق(ع) پرسش نمود ،حضرت در پاسخ فرمود :مراد از احسان ، خوش رفتاری باآنان و اینکه آنها را به درخواست کردن از خود در مورد آنچه نیاز دارند به زحمت نیندازی هر چند از لحاظ مالی بی نیاز باشند{12} این سخن امام به این معناست که فرزندان مراقب ((احساس نیاز)) والدین باشند نه منتظر ابراز و بازگو کردن نیازشان . یکی از یاران امام صادق (ع) می گوید:به امام عرض کردم پدرم به حدی پیرو ناتوان شده که او را برای قضای حاجت به پشت می بریم.فرمودند:اگر می توانی خودت این کار را انجام دهی انجام بده و خودت برایش لقمه کن تا سپر آتش فردایت باشد{13} چنان که نمایان است فرد مورداشاره به امام عرض می کند ما پدر مان را به دوش می بریم ،این جمله نشانگر آنست که علاوه بر فرد یاد شده دیگر فرزندان نیز در این کار مشارکت دارند که امام (ع) علاوه بر آنکه کار آنان را تحسین می کند به این نکته تأکید دارد که تا حدی که ممکن است خودت این کار را انجام بده یا مشارکت بیشتری داشته باش که چنین کاری تضمین کننده بهشت و سپری برای آتش جهنم است. حس مسئولیت پذیری نسبت به کار و شغل اسلام دین کار و کوشش است. از نظر اسلا کار و کسب درآمد از راه حلال به عنوان برترین عبادت و هم ردیف مجاهدت در راه خدا معرفی شده است و انسان تلاشگر ،افزون بر سود مادی،از ثواب های اخروی نیز برخوردار است. افزون بر این همه ، حرفه ها و شغل های تولیدی،توزیعی و خدماتی در صورتی که در شرایط صحیح و طبق دستور شرع انجام گیرد،علاوه بر تأمین زندگی خود و خانواده و حفظ آبروی شخصی و خانواده یک نوع خدمت به خلق و در واقع یکی از مصادیق کارگشایی برای مردم و خوشحال کردن و زدودن غم و اندوه از هم نوعان است که آثار پرشمار دنیوی واخروی به همراه خواهد داشت. به هر صورت آنچه نباید مورد غفلت قرار گیرد آن است که انسان مسلمان مؤظف است نسبت به کار و شغل خود احساس مسئولیت داشته باشد و آنرا به درستی و بر پایه مسئولیتی که برعهده گرفته است انجام دهد. کم کاری،کم فروشی،تقلب،قبول رشوه ، گرفتن مزد در برابر کار بدون تخصص و...نشان از عدم تعهد و فقدان مسئولیت در برابر کار است که ره آورد آن ورود مال حرام در زندگی انسان است. گرچه درباره مال حرام گفتنی پرشمار است اما به این روایت هشدار دهنده از رسول اکرم(ص) بسنده می کنیم که:ان اخوف ما اخاف علی امتی من بعدی هذه المکاسب الحرام{14}ترسناک ترین چیزهایی بعد از خود بر امتم می ترسم درآمد های حرام است. حس مسئولیت نسبت به افراد جامعه در دین اسلام عبادت و تقرب به خدا در نماز و روزه و حج و... خلاصه نمی شود بلکه انجام مسئولیت های اجتماعی از جمله احسان و خدمت به بندگان خدا،رفع گرفتاری و حل مشکلات آنان نیز در صورتی که با قصد غربت انجام گیرد از بهترین عبادتها محسوب می شود و در برخی موارد از ده ها حج وعمره مقبول هم با ارزش تر است. امام صادق (ع) می فرمایند: اگر تلاش کنم حاجت برادر دینی خودم را برآورم نزد من محبوب تر از این است که هزار برده آزاد کنم و هزار اسب را با زین و لگام در راه خدا به جبهه و جنگ روانه نمایم.{15} گرچه نیاز مالی یکی از گسترده ترین مشکلات است که خانواده های بسیاری را در بر گرفته است اما احسان و کمک به دیگران تنها به کمک مالی ختم نمی شود بلکه کمک جانی ، زبانی، حرکت برای رفع مشکلات دیگران،خارج کردن مومنان از هم و غم و گرفتاری{17}، خدمت به برادران مومن، مشورت و راهنمایی برای حل مشکلات یا اختلافات{18}،میانجی گری برای ازدواج{19}، فراهم نمودن وسایل ازدواج دیگران{20}،راهنمایی دیگران به خیرو نیکی{21}، صله ارحام و شاد کردن مومنان{22}،تلاش برای رفع نیاز های مردم و ده ها مورد دیگر نمونه هایی از احسان و نیکوکاری است. امام صادق (ع) می فرمایند:هرکه برای حاجت برادر مسلمانش سعی و کوشش کند تا خدا آن را به دست او روا سازد،خدای عز و جل یک حج و یک عمره و اعتکاف دو ماه در مسجد الحرام را با روزه آنها برایش می نویسد و اگر او کوشش کند ولی خدا برآوردنش را بدست او جاری نسازد خدای عز وجل برایش یک حج و یک عمره می نویسد{23} حس مسئولیت نسبت به نیازمندان جامعه سخن پیرامون لزوم مسئولیت افراد جامعه اسلامی در برابر محرومان ،فراوان و بارها به آن پرداخته شده است. اهمیت این مسئله به حدی است که امام باقر(ع) می فرماید: انجام دادن یک حج نزد من خوشایندتر از آن است که یک برده یا حتی ده برده و یا هفتاد برده را آزاد سازم ولی اگر سرپرستی خانواده مسلمان را بر عهده بگیرم و گرسنگی آنان را برطرف بکنم و برهنگی آنان را بپوشانم و از دیگران بی نیازشان سازم ، این کار برای من از اینکه یک یا دو حج یا هفتاد حج برگزارم خوشایندتر است{24} قرآن کریم نه تنها بر لزوم دستگیری از نیازمندان اصرار می ورزد بلکه یکی از اعمالی که موجب دوری از خدا و گرفتاری در چنگال مجازات الهی است را عدم تشویق دیگران به اطعام نیازمندان ذکر می کند.{25} در آیه 34 سوره مبارکه الحاقه نیز عدم تشویق دیگران به اطعام نیازمندان را هم ردیف عدم ایمان به خداوند بزرگ معرفی می فرماید. این مطلب اشاره به دو نکته مهم دارد اول آنکه تنها اطعام مسکین کافی نیست بلکه همگان وظیفه دارند یکدیگر را در این کار خیر تشویق کنند تا این سنت در فضای جامعه گسترش یابد. دوم آنکه نه تنها ثروتمندان جامعه اسلامی در این قبال مسئولیت سنگینی بر عهده دارند بلکه افرادی که توانایی مالی خوبی ندارند و قادر بر اطعام نیاز مندان نیستند نیز نمی توانند نسبت به فقرا بی تفاوت باشند، بلکه باید دیگران را برای رسیدگی به محرومان و سیر کردن گرسنگان تشویق و تحریک نمایند. متأسفانه برخی افراد نه تنها احساس مسئولیتی نسبت به نیاز مندان ندارند و به آنان یاری نمی رسانند بلکه گاه با نگاه و گاه با زبان و گاه با کردار و رفتار به تحقیر آنان می پردازند. چنین است که رسول خدا در آخرین خطبه خود احترام به مسلمانان فقیر را به همگان گوشزد می کنند(وهرکس مسلمان فقیری را برای تهی دستی اش اهانت کند و اورا کوچک شمارد بی گمان حق خدا را ناچیز شمرده و همواره مورد نفرت و بیزاری وخشم خداوند باشد تا زمانی که آن فقیر را از خود راضی گرداند و هر کس مسلمان فقیری را احترام کند خداوند را در روز قیامت دیدار کند در حالی که به روی او خندان است و خدای متعال از او راضی است){26} حس مسئولیت نسبت به نظام های سلطه گر و مستکبر قرآن کریم در سوره نحل پس از بیان این مهم که برای هر امتی،رسولی فرستادیم،محتوی واساس دعوت تمام پیامبران را (توحید) و (مبارزه با طاغوت)معرفی می فرمایند،چرا که اگر پایه های توحید محکم نشود و طاغوت ها از جوامع انسانی طرد نگردند ، هیچ برنامه اصلاحی قابلیت پیدا کردن ندارد. به معنای دیگر خداپرستی با پذیرش سلطه طاغوتها و ستمگران نمی سازد{27} برپایه چنین اصلی هیچ مسلمانی اجازه ندارد در برابر ظلم وستم ستمگران سکوت کند و یا با آنان همراه شود. برهمین اساس تک تک مسلمانان وظیفه دارند که: اول بیگانگان ستمگر را به عنوان دوست و حامی و یار و یاور هرگز نپذیرند و فریب سخنان فریبنده و اظهار مهر ورزیهای به ظاهر صمیمانه آنها را نخورند زیرا آسیب های سنگینی که در طول تاریخ به افراد با ایمان وارد شده در بسیاری از موارد از این رهگذر بوده است.قرآن کریم می فرماید: ای کسانی که ایمان آورده اید غیر از مومنان ،کافران را ولی و تکیه گاه خود قرار ندهید سوره نساء – آیه 144. {28} .آیا می خواهید این عمل در آشکاری بر ضد خود در پیشگاه خدا قراردهید؟ خدای متعال در آیه 139 سوره مبارکه نساء نیز به همه مسلمانان هشدار می دهد که عزت خود را در همه شئون زندگی اعم از شئون اقتصادی،فرهنگی،سیاسی و مانند آن در دوستی با دشمنان اسلام نجوئید بلکه تکیه گاه خود را ذات پاک خداوند قرار دهید که سرچشمه همه عزت هاست چرا که غیر خدا از دشمنان اسلام نه عزتی دارند که به کسی بخشند ونه اگر می داشتند قابل اعتماد بودند،زیرا هر روز که منافع آنها اقتضا کند بی درنگ صمیمی ترین متحدان خود را رها کرده و به سراغ کار خویش می روند که گویی هرکز با هم آشنایی نداشته چنان که تاریخ معاصر شاهد بسیار گویای این واقعیت است. دوم خداوند در سوره آل عمران یکی از مهمترن وظایف مسلمانان را رازداری در مقابل دشمنان برشمرده و به مومنان هشدار داده است تا دشمنان و بیگانگان را محرم اسرار خویش قرار ندهند {29}ولی متأسفانه برخی از این هشدار غفلت ورزیده اند و در نتیجه گرفتار نابسامانی های فراوان شده اند هم اکنون دراطراف مسلمانان،دشمنانی هستند که ادعای دوستی می کنندو به ظاهر از مسلمانان طرفداری می کنند ولی با کارهایی که از خود نشان می دهند دروغ آنان آشکار می شود. قرآن کریم در سوره مبارکه مائده نیز این تفکر را که هر ملتی نیازمند تکیه گاه است و این تکیه گاه می تواند از میان بیگانگان انتخاب شود و نیز این ایده را که دوستی آنها باارزش است و روزی ثمر بخش خواهد بود به شدت مردود می داند{30} سوم آمادگی برای دفاع در برابر مظلومان و ستمگران از جمله مهمترین وظایف مسلمانان در برابر زور گویان و حکومتهای ستمگر است . قرآن کریم می فرماید: هر نیرویی در قدرت دارید برای مقابله با آنها (دشمنان)آماده سازید و هم چنین اسب های ورزیده برای میدان نبرد تا به وسیله آن دشمنان خدا و دشمنان خویش را بترسانید سوره انفال – آیه 60.{31} .معروف است که در ایام جنگ چنین به پیامبر(ص) خبر دادند که سلاح تازه موثری در یمن اختراع شده است پیامبر(ص) کسانی را به یمن فرستاد تا آن سلاح را برای ارتش اسلام تهیه کند{32}. چهارم در تعالیم اسلامی هرنوع ارتباطی که به نقشه های ستمگران کمک کند و آنان را به اهداف شومشان نزدیک کند سرزنش شده است.قرآن کریم در سوره نساء آیه60 مسلمانانی را که برای داوری به نزد حکام می رفتند ملامت می کند و به این مهم اشاره میکند که پیامد مراجعه و پناه به طاغوت ، سقوط به دره هولناک است. پنجم:قرآن کریم با مخاطب قرار دادن همه مسلمانان، عدم تکیه بر ستمگران را وظیفه همگانی معرفی می فرماید: بر ظالمان تکیه ننمائید که موجب می شود آتش شما را فرا گیرد و در آن حال،هیچ ولی و سرپرستی جزء خدا نخواهید داشت و یاری نخواهید شد{33}. بدیهی است تکیه بر ظلم مفاسد نابسامانی های فراوانی می آفریند و به جزضعف و ناتوانی جامعه اسلامی و از دست دادن استقلال و خود کفایی و تبدیل شدن به یک عضو وابسته و ناتوان سودی نخواهد داشت. هم چنین تکیه بر ظالمان باعث تقویت آنهاست و تقویت آنها مایه گسترش دامنه ظلم و فساد و تباهی جامعه ها ست. لازم به ذکر است روابط تجاری یا علمی با جوامع غیر مسلمان بر اساس حفظ منافع مسلمین و استقلال و ثبات جوامع اسلامی ، نه داخل در مفهوم رکون و تکیه بر ظالمین است و نه چیزی است که از نظر اسلام ممنوع بوده باشد و در عصر خود پیامبر (ص)به بعد همواره چنین ارتباطاتی وجود داشته است.{34} ششم : مسلمانان واقعی نه تنها زیر بار ظلم و زور مستکبران وستمگران نمی رود بلکه اگر مسلمان دیگر نیز برای رهایی از ظلم از او کمک و یاری خواستند ، از هیچ کمکی دریغ نمی کند. این سخن امیر المونین(ع) را به خاطر داشته باشیم که در هنگام شهادت به فرزندانش وصیت می فرماید: نسبت به ظالم خصم و دشمن باشید و نسبت به مظلوم،کمک کار و حامی باشید.{35} و نکته آخر آن که نه تنها سوء ظن در برابر حاکمان ظلم و جور جایز بلکه در برخی مواقع لازم است . ممکن است دشمن دم از صلح و دوستی ، محبت و تغییر رویه بزند و دست دوستی به سوی ما دراز کند در اینگونه موارد هرگز نباید گرفتار حسن ظن شد و بلافاصله دست دشمن را فشرد و به او اعتماد کرد بلکه باید احتمال داد ممکن است تمام اینها حربه و نیرنگ و توطئه برای غافلگیر ساختن ما باشد. روی همین اصل در فرمان معروف مالک اشتر آمده است :هنگامی که با دشمنت پیمان صلح بستی کاملا از او بر حذر باش زیرا دشمن گاه نزدیک می شود تا طرف را غافلگیر کند. بنا براین در چنین شرایطی احتیاط را از دست نده و دور اندیش باش و حسن ظن خویش را متهم ساز{36}. نتیجه گیری: با دقت نظر به موارد مطروحه می توان دریافت که انسان در هر دوران و در هر نقطه از زندگی اش با ایمان به ارزشهای احساس مسئولیت و تأثیر مثبت آن در زندگی و کسب موفقیت، رضایت خداوند متعال را نیز حس خواهد نمود. منابع و مأخذ 1) جامع الأخبار - ص 119 2) سوره نساء - آیه 34 3) جامع الأخبار - ص 103 4) عیونأخبار الرضا7 - ج 2 – ص 38 5) مستدرک الوسائل – ج14 – ص 252 6) مجموعه ورام – ج2 – ص 122 7) سوره تحریم- آیه 6 8) تفسیر نور الثقلین – ج 5 – ص372 9) مجموعه ورام – ورام بن أبی فراس – ج1 – ص6 10) سوره انعام – آیه 151 11) کنز العمال – ج16 – ص 463 – حدیث45453 12) الکافی – جلد2 – ص157 13) الکافی – جلد2 – ص162 14) الکافی – جلد5 – ص124 15) الکافی – جلد2 – ص193 16) بحارالأنوار – جلد71 – ص316 17) ثواب الأعمال و عقاب الأعمال – ص146 18) همان – ص 148 19) الکافی – جلد5 – ص331 20) الخصال – ج 1 – ص141 21) الکافی – جلد4 – ص27 22) المومن – ص48 23) مصادقه الأخوان – ص68 24) الکافی – جلد2 – ص195 25) سوره فجر – آیه 18 26) ثواب الأعمال و عقاب الأعمال – ص283 27) سوره نحل – آیه 36 28) سوره نساء – آیه 144 29) سوره آل عمران – آیه 118 30) سوره مائده – آیه 51 31) سوره انفال – آیه 60 32) تفسیر نمونه – جلد7 – ص224 33) سوره هود – آیه 113 34) تفسیر نمونه – جلد9 – ص261 35) نهج البلاغه – نامه 47 36) همان – نامه 53


١١:٤٢ - شنبه ٢٦ آبان ١٣٩٧    /    عدد : ٢٩٣٢٨    /    تعداد نمایش : ٣٥


برای این خبر نظری ثبت نشده است
نظر شما
نام :
ايميل : 
*نظرات :
متن تصویر را وارد کنید:
 

خروج




ارتقاء امنیت وب با وف ایرانی